Algemene Bestuursdienst
De regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden ligt ten oosten van Dordrecht en bestaat uit 8 gemeenten met in totaal ca. 170.000 inwoners. Gorinchem is daar van de grootste met ca. 45.000 inwoners. Mijn opdracht was om te adviseren over de organisatie en inrichting van het proces dat moet leiden tot een nieuwe structuurvisie 2030 voor de regio AV.
Ook heb ik de bestuurlijke en ambtelijke stuurgroepen begeleid en geadviseerd en geassisteerd bij het onderhouden van de contacten vanuit de regio met de provincie Zuid-Holland en met het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Voor het uitvoeren van de opdracht was gedurende 6 maanden een dag per week beschikbaar. In essentie ging het daarbij om een consultancy functie: mijn rol was die van adviseur. De resultaatverantwoordelijkheid ligt bij de opdrachtgever, de facto het regiobestuur van AV, daartoe gefaciliteerd door het Programma Krachtig Bestuur van BZK.
De nieuwe structuurvisie moet tot stand komen op de basis van een gedeeld gezamenlijk inzicht over de vraag waar de toekomst van de regio ligt. Dit vergt van de deelnemende gemeenten om over de schaduw van het (kortere termijn) eigen belang heen te stappen en te komen tot een visie die leidt tot een resultaat dat voor de gehele regio gezien het beste is.
Dit gegeven vergt dat gemeentebesturen denken en handelen vanuit regionaal perspectief in plaats van het lokale perspectief. Dat is lastig omdat het behartigen van het lokale belang de eerste taak van het gemeentebestuur is. Wethouders en raadsleden plegen daar ook door de kiezer op te worden afgerekend. Voor de bestuurders in de regio is het zowel een opdracht als een uitdaging om er voor te zorgen dat ook het electoraat inziet dat het beleid gewijzigd moet worden.
De gemiddelde gemeentegrootte, in aantallen inwoners gemeten, is al klein. Die kleinere gemeenten worden gekenmerkt door de aanwezigheid van veel kernen die voorheen zelfstandige gemeenten waren. Het voorzieningenniveau in die kernen is beperkt en staat onder druk van onder meer de demografische factor. De nieuwe structuurvisie 2030 moet sterk in het teken gaan staan van de te verwachten bevolkingskrimp.
De regio heeft een sterk agrarisch karakter met aan de randen van het gebied ook industriële activiteit. Niet alleen de krimp van het aantal inwoners is van belang maar ook de wijzigingen in de samenstelling van het inwonersbestand zijn zeer belangrijk. Die wijzigingen doen zich nu al voor en de effecten daarvan zullen zich eerdere manifesteren dan de krimp van het totale aantal. Het gaat dan om de vergrijzing met consequenties voor het wonen, voor de zorg, voor het economisch draagvlak.
Ook is er sprake van ontgroening door het vertrekoverschot van vrouwen in de vruchtbare levensfase. Dit heeft consequenties voor kinderopvang voorzieningen, voor scholen en voor sportverenigingen en, op termijn, ook voor de beschikbaarheid van voldoende werknemers voor de arbeidsmarkt.
Deze demografische veranderingen doen zich niet alleen in krimpgebieden voor en vragen om een beleidsmatig antwoord. Het interbestuurlijk actieplan bevolkingsdaling 'Krimpen met kwaliteit' is daarvoor een goede start. Interbestuurlijke samenwerking bij het oplossen van maatschappelijke vragen blijft geboden. Het bundelen van kennis en ervaring van ambtenaren en bestuurders van rijk, provincie en gemeenten voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken zou tot het best denkbare resultaat moeten kunnen leiden. Dat is ook wat inwoners van hun overheden vragen.
