'We zijn hier voor iets groters dan alleen ons eigen deelbelang'

Marion Smit en Roald Lapperre over de samenwerking binnen de taskforce Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof

De stikstofproblematiek raakt vrijwel alle beleidsterreinen: van infrastructuur en woningbouw tot landbouw en natuur. Dat maakt het een complex dossier, waarvoor een brede interdepartementale aanpak nodig is. De Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof (TLNS) heeft als doel om Nederland van het stikstofslot te halen. Roald Lapperre (secretaris-generaal bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, en voorzitter van de ambtelijke TLNS) en Marion Smit (directeur Wegen, Voertuigen en Verkeersveiligheid bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat) vertellen over de samenwerking binnen de taskforce en de lessen die zij hebben geleerd.

Van deelbelangen naar gezamenlijk doel

'We hebben geïnvesteerd in een gedeeld verhaal', vertelt Marion. 'We hadden een helder doel: de vergunningverlening in alle betrokken sectoren, natuur en de toekomst van de landbouw weer op gang brengen. Dat hielp om breder te denken dan alleen de eigen portefeuille.'

Roald vult aan: 'Daar ben ik ook het meest trots op. Dat het ons gelukt is om boven de departementale deelbelangen uit te stijgen. Want als je alleen aan tafel zit om je eigen deelbelang te vertegenwoordigen, kom je nooit tot de beste oplossing. Als voorzitter heb ik bewust gekozen voor een brede uitnodiging, ook aan departementen die niet direct politiek vertegenwoordigd waren. Elk ambtelijk perspectief moest op tafel komen. Iedereen besefte: we zitten hier voor iets groters dan alleen onze eigen sector.'

Die gezamenlijke focus ontstond niet vanzelf. Marion: 'Op een gegeven moment begon het te schuren. Er werd zoveel geproduceerd – goede notities, maar versnipperd en onder enorme tijdsdruk. Tot ik dacht: ‘Overzie ik dit zelf nog wel?’ Meer mensen hadden dat gevoel.'

Roald: 'Toen hebben we een 24-uursessie georganiseerd: dwars door de agenda heen, met iedereen aan tafel. Ook met directeuren, mensen van de werkvloer en vertegenwoordigers van de provincies erbij. We hebben écht geïnvesteerd in het totaalbeeld: wat zijn de belangrijkste dossiers, en hoe hangen ze samen? Dat heeft enorm geholpen.'

Marion: 'Het was een keerpunt. We hebben die dag niet alleen kennis gedeeld, maar ook vertrouwen opgebouwd.'

Knelpunten

De samenwerking verliep niet altijd vlekkeloos. Onder tijdsdruk ontstonden er knelpunten die de voortgang dreigden te vertragen. Marion: 'De tijdsdruk en de omvang van de informatie maakten het soms heel lastig om tot een samenhangend advies te komen. Maar mensen werkten er keihard aan, iedereen wilde kwaliteit leveren. Dat bracht mensen ook samen.'

Ook in de eindfase, toen de politieke besluitvorming naderde, werd de samenwerking op de proef gesteld. Roald: 'Iedereen stond onder druk en dan ontstaat de neiging om te gaan track-changen in de kamerbrief. Ik heb toen gezegd: 'Alsjeblieft, beperk je tot de punten die echt relevant zijn.' Want als je onder tijdsdruk vanuit acht ministeries een totaal rode versie terugkrijgt, is dat gewoon niet behulpzaam.'

Toch wisten ze deze schuurpunten om te buigen in kansen voor betere samenwerking. Marion: 'We hebben geïnvesteerd in fysieke nabijheid: mensen van verschillende departementen gingen bij elkaar zitten om producten samen te maken. Dat hielp enorm.'

Uiteindelijk draait het om de burger, benadrukken beiden. 'Dit pakket brengt Nederland weer van het vergunningenslot af', zegt Roald. 'Of het nu gaat om woningbouw, energietransitie of landbouw: heel veel mensen zitten vast door het stikstofprobleem. Dit is een noodzakelijke stap.'

Marion: 'Het is mooi om te zien dat we met elkaar iets betekenisvols doen. En dat mensen er energie van krijgen om daar samen aan te werken.'

Lessen voor de toekomst

De taskforce begint dit najaar weer, en ook andere interdepartementale taskforces zijn opgericht om grote vraagstukken integraal aan te pakken. Welke lessen nemen ze mee, en welke tips hebben ze?

Plan vooruit. 'Het helpt enorm als iedereen van tevoren weet wanneer welk onderwerp aan bod komt,' zegt Roald. 'Dan kun je er tijdig op inspelen. Onze planning ligt nu al tot aan het einde van het jaar vast.'

Kies bewust welke onderwerpen wél politieke sturing nodig hebben – 'bijvoorbeeld omdat ze brede impact hebben of besluitvorming vereisen – en welke ambtelijk kunnen worden opgepakt. Dat houdt de agenda overzichtelijk en voorkomt onnodige druk.' aldus Marion.

Zet mede-overheden vroeg aan tafel. 'Niet te krampachtig zijn, gewoon samenwerken,’ benadrukt Roald. ‘Als het een onderwerp betreft waar je echt samen op moet trekken, hoort iedereen er vanaf het begin bij.'

Rijksbreed samenwerken voor oplossingen die werken

Maatschappelijke opgaven worden steeds ingewikkelder en vragen vaak om een oplossing van meerdere organisaties van de rijksoverheid. Tegelijk verwachten mensen, professionals en bedrijven merkbare resultaten in hun dagelijks werk, leven of onderneming.

De huidige manier van organiseren sluit daar onvoldoende op aan en zet het vertrouwen in de overheid onder druk. Daarom werkt de rijksoverheid aan een beweging waarin gezamenlijke belangen, intensievere samenwerking en resultaten centraal staan.

Het doel is een effectievere en efficiëntere manier van werken, met een eenvoudige en slagvaardige overheid als resultaat. De huidige inrichting, gebaseerd op ministeriële verantwoordelijkheid, blijft het fundament, maar wordt aangevuld met samenwerking over departementale grenzen heen. Als Bestuursraad Rijk sturen de secretarissen-generaal van alle ministeries samen op de realisatie van een toekomstbestendige rijksoverheid, in afstemming met het kabinet.

Dit interview is met toestemming van het ministerie van LVVN overgenomen.