Monique Commelin - van uitvoering naar beleid

Monique werd in 1998 juridisch adviseur bij Rijkswaterstaat (RWS) en zou uiteindelijk vijftien jaar bij de organisatie blijven. ‘Ik heb het altijd leuk gevonden om in multidisciplinaire teams bezig te zijn met vraagstukken die zichtbaar zijn in de maatschappij. Die vraagstukken vond ik bij RWS. Eerst als juridisch adviseur, waarbij ik samenwerkte met ingenieurs en grondverwervers (medewerkers die de grond aankopen voor infraprojecten zoals een snelwegverbreding, red.), en de laatste drie jaar als directeur Bedrijfsvoering. In die rol was ik onder andere betrokken bij de vormgeving van de Corporate Dienst (een organisatiebrede afdeling voor onder andere bedrijfsvoering en HR, red.). Dat was een leerzaam traject. De Corporate Dienst zou veranderen van een regionaal naar een centraal organisatieonderdeel. Veel medewerkers zouden hun regiokantoor daardoor moeten verruilen voor de centrale locatie in Utrecht. Mede daarom lieten we hen meedenken over de structuur van de Corporate Dienst. Ze bleken hierdoor intrinsiek gemotiveerder om bij het traject betrokken te zijn en toonden daarin ook eigenaarschap. Medewerkers vinden veranderingen doorgaans niet erg, maar staan daarbij het liefst zelf aan het roer. En door hun kennis en ervaring te benutten, bleek de oplossing ook succesvol.’

Veranderkracht stimuleren en benutten

Na haar tijd bij RWS bleef Monique als directeur in de uitvoering werken. Eerst bij de Rechtspraak, daarna bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst. ‘De rode draad in al die uitvoeringsfuncties is dat je de veranderkracht van de mensen die het werk doen moet stimuleren en benutten. Zij weten hoe het in de uitvoering werkt, waar het beter kan. Ze kennen het perspectief van burgers. Als leidinggevende moet je hen enerzijds faciliteren om in de uitvoering de juiste keuzes te kunnen maken. Anderzijds moet je in staat zijn om zelf de lastige knopen door te hakken, ook bij politieke druk. Maar altijd vanuit het begrip voor en van de dienstverlening.’

Onderling begrip

In februari 2022 verruilde Monique de uitvoering voor de beleidskant van Justitie en Veiligheid (JenV). Na drie jaar bij het directoraat-generaal Politie en Veiligheidsregio’s werd ze vervolgens directeur-generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving. ‘Wat me nu helpt, is dat ik de weer­barstigheid van de uitvoering begrijp: grote veranderingen kosten tijd. 

Andersom probeer ik ervoor te zorgen dat de uitvoering de dynamiek van beleid snapt. Over het algemeen is de uitvoering meer van de dagelijkse processen en beleid meer van de langdurige trajecten, soms onder politieke druk. Daardoor verschilt de dynamiek. Het is voor het onderlinge begrip belangrijk om dat te beseffen.’

Manager en maatschappelijk partner

Sinds haar overstap naar JenV ligt er voor Monique meer nadruk op haar rol als politiek adviseur. De meer gelijkwaardige mix tussen die rol, die van manager en van maatschappelijk partner bevalt haar nu heel goed. ‘Ik moet meer schakelen tussen de drie rollen en richt me bewuster op de langetermijnkoers van de organisatie, zodat ik mijn werk in het hier en nu ook efficiënter kan doen. Die koers bepaal ik, net als in de uitvoering, met de mensen die hem moeten varen. Dat helpt me om de juiste prioriteiten te stellen.’

De rol als maatschappelijk partner heeft Monique positief verrast. ‘Ik ben nu in gesprek met een nog grotere doelgroep dan in de uitvoering. Dat komt omdat we bezig zijn met de inrichting van processen en stelsels voor vaak nog bredere vraagstukken. Het helpt me dat ik het veld al goed ken uit mijn uitvoeringstijd. Ik snap wat er in maatschappelijke organisaties gebeurt, wat de impact is van wet- en regelgeving. Het maakt je boodschap ook geloofwaardiger als je vanuit eigen ervaring kunt spreken.’

Rolzuiverheid

Toen Monique overstapte naar de beleidskant, was haar ervaring als politiek adviseur nog beperkt. ‘Nu vervul ik die rol dagelijks. Ik heb daarin niet alleen geleerd lenigheid te tonen, maar ook tegenspraak te bieden als iets simpelweg niet kan. In die adviesrol draait het voor mij om rolzuiverheid. Als ambtenaren hebben we oplossingen voor vraagstukken aan te reiken met de juiste onderbouwing op basis van onze kennis, feiten en (wetenschappelijke) inzichten en in afstemming met onze omgeving. Rechtsstatelijkheid en uitvoerbaarheid zijn daarbij voor mij belangrijke drijfveren. Maar de keuze is uiteindelijk aan de politiek. Binnen dat proces is het aan mij om de creativiteit van collega’s te benutten. Dat is voor mij de kern van ambtelijk vakmanschap.’