Marjolein Jansen - samenwerken aan complexe opgaven over grenzen heen

Van de woningbouwopgave tot de energietransitie, van klimaatadaptatie tot de uitbreidingsbehoefte van Defensie: al deze maatschappelijke opgaven vragen om een integrale kijk op hoe we Nederland boven- en ondergronds inrichten. Marjolein: ‘Het doel van de Nota Ruimte is om als één (Rijks)overheid te zorgen voor rechtvaardige ruimteverdeling, waarbij alle ruimtelijke opgaven een plek hebben en tegen elkaar zijn afgewogen. Zo geven we Nederland op een goede manier door aan de generaties na ons.’

Van landelijk naar regionaal niveau

Marjolein coördineert de totstandkoming van de nota sinds 2023. Haar eerste stap: luisteren naar alle belangen, zonder meteen knopen te willen doorhakken. ‘We brachten eerst alle opgaven op departementaal niveau in beeld. Dat deden we bewust aan één tafel, zodat iedereen elkaar leerde begrijpen. Een bijkomend voordeel was dat we direct de zogenoemde “meekoppelkansen” in beeld kregen: wat zou een oplossing voor het ene beleidsterrein kunnen bijdragen aan het andere?’ Een voorbeeld dat de nota haalde: meer natuur in bebouwd gebied draag niet alleen bij aan een gezonde woonomgeving, maar ook aan ecologisch herstel én kan daarnaast een recreatieve functie hebben.

Na het gesprek op rijksniveau werden ook andere belanghebbenden uitgenodigd om mee te praten over de Nota Ruimte. Denk aan gemeenten en provincies, netbeheerders, waterschappen, woningcorporaties en landbouworganisaties. Marjolein: ‘In die fase gingen we eerst op zoek naar een gedeeld vertrekpunt: wat bindt ons binnen deze opgave, welke waarden liggen daaronder? De conclusie was dat we allemaal een land willen waarin we de ruimte zo hebben verdeeld dat toekomstige generaties hier prettig kunnen wonen, werken, leven en recreëren. Gedurende het proces hielden we alle partijen scherp op die gedeelde visie: dit is waarvoor we het doen, en deze principes hebben we afgesproken. Dat hielp ons bij discussies op de inhoud.’

Opgaven clusteren

Marjolein erkent dat inhoudelijke dilemma’s onvermijdelijk zijn bij een complexe opgave van deze omvang. Om die zoveel mogelijk te beperken, maakte ze met alle partijen heldere afspraken in de vorm van leidende principes. ‘Zo spraken we af dat we ruimte altijd meervoudig gebruiken en dat we opgaven nooit doorschuiven naar een ander gebied of een volgende generatie.’ Daarnaast werden thema’s en opgaven geclusterd. ‘We koppelden bijvoorbeeld wonen, werken en bereikbaarheid aan elkaar, want het een kan niet zonder het ander. Met zulke uiteenrafelingen voorkomen we dat opgaven op elkaar moeten wachten en zorgen we dat de oplossingen op papier ook in praktijk worden gebracht.’

Gezamenlijk aan tafel

Tijdens de totstandkoming van de Ontwerp-Nota Ruimte moedigde Marjolein alle betrokken departementen aan om de gesprekken met lokale overheden en private organisaties vooral samen te voeren. ‘Los van de integraliteit had die aanpak nog een andere meerwaarde’, legt Marjolein uit. ‘Grotere gemeenten en koepelorganisaties weten hun weg naar Den Haag over het algemeen goed te vinden. Veel private organisaties en kleinere lokale overheden hebben hier minder ervaring mee. Zij waren extra blij met onze komst.’

Een fundament voor de lange termijn

In september 2025 verscheen de Ontwerp-Nota Ruimte. Marjolein kijkt dankbaar terug op het proces. ‘Toen het ontwerp eenmaal op tafel lag, zei elk departement: “Dit is ónze nota.” Een groter cadeau kan ik me niet wensen. Alle departementen zijn in staat elkaars keuzes uit te leggen: het is ons gezamenlijke verhaal dat nu op papier staat.’

Het driejarige traject leverde Marjolein waardevolle lessen op. ‘Het is essentieel om te luisteren en compassie te tonen. Niet alleen met elkaars opgave en context, maar ook op persoonlijk niveau. Daar moet je nooit concessies in doen. Dat geldt ook voor de doelgerichtheid. We wilden een nota die uitstraalt dat we heel het land nodig hebben voor de ruimtelijke opgave. Een nota die de lange lijnen uitlegt, handelingsperspectief biedt en ook duidelijk maakt dat we naast de lokale overheden blijven staan. We hebben deze nota per slot van rekening samen vormgegeven, dus dan gaan we ‘m ook samen uitvoeren. Ik ben trots op het fundament dat we met elkaar hebben gebouwd.’