'Kennismaken met de ontwerpende aanpak: eerst verdiepen, dan beslissen'

Als afdelingsmanager Analyse, Ontwerp en Bedrijfsvoering IV bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) hecht Sabine veel waarde aan innoveren. ‘Innovaties hebben we bijvoorbeeld nodig om subsidieaanvragen te vereenvoudigen voor bedrijven, en voor de toekomstbestendigheid van onze IT. Maar hoe maak je innoveren tot een vast onderdeel van ieders werk? En hoe pakken collega-topambtenaren dat aan? Het leek me interessant om me daarin te verdiepen.’

Breder perspectief

In de context van topambtenaren betekent het fenomeen “Ontwerpend werken” het volgende: eerst verdiepen en dan beslissen, abstracte opgaven concreet en ervaarbaar maken, stap voor stap ontwikkelen en leren, verschillende perspectieven betrekken. Het idee erachter is dat deelnemers daarmee handelingsruimte creëren voor complexe dossiers. Voor haar deelname aan het Zomerprogramma was Sabine al bekend met de ontwerpende aanpak, onder andere uit haar tijd bij de Auditdienst Rijk. ‘Daar dachten we bijvoorbeeld na over de vraag hoe we onze audits konden vernieuwen. Je kunt alleen een rapport schrijven en daarin uitleggen wat organisaties de volgende keer anders of beter kunnen. Of je kunt een sessie organiseren waarin je gezamenlijk kijkt naar de vraagstukken, zodat je de ander direct meeneemt in de mogelijke oplossingen. Dat bredere, ontwerpende perspectief pas ik nu ook toe bij de RVO. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als we bij het opstellen van onze jaarplannen verder vooruitkijken dan twaalf maanden? Leidt dat tot nieuwe ideeën en ambities in wat we voor burgers, bedrijven en onze partners kunnen betekenen? Daar kom je pas achter als je die vragen ook daadwerkelijk stelt.’

Associëren

Het leertraject Ontwerpend werken wordt verzorgd door Nynke Tromp. Zij is onder andere onderzoeker en programmadirecteur bij De Publieke Ontwerppraktijk. Tijdens het ABD Zomerprogramma 2025 gaf Nynke al veel inspirerende handvatten voor de ontwerpende aanpak, vertelt Sabine. Als voorbeeld noemt ze het gebruik van het kunstenaarsperspectief: wat gebeurt er als we ons in een andere wereld verplaatsen? Bijvoorbeeld met behulp van associatiekaarten: sets met daarop beelden, foto’s en concepten. Die staan erom bekend de creativiteit te stimuleren. ‘Ik gebruik die associatiekaarten ook in mijn eigen teams. Ze roepen andere beelden en ideeën op dan wanneer je op de standaard manier met elkaar in overleg gaat over wat je zou willen bereiken. In het leertraject hoop ik nog meer gevoel te krijgen bij hoe je die ideeën als Rijksoverheid integraler beetpakt en vervolgens ook verder brengt.’

Publiek-private samenwerking

Voor een meer integrale aanpak weet Sabine dat het een uitdaging is om teams en afdelingen samen te brengen. ‘Zeker in een grote organisatie als de RVO. In het ABD Zomerprogramma liet Nynke zien dat innoveren onderdeel moet zijn van de lijnverantwoordelijkheid. Organisatiebrede of zelfs rijksbrede innovatielabs, waarin elke afdeling of discipline is vertegenwoordigd, kunnen daarbij helpen. Daarnaast zijn veel publieke én private organisaties al actief bezig met innoveren vanuit de ontwerpende aanpak. Benader hen: wat doen die organisaties al, kun je aansluiten bij een werkgroep of hebben zij andere tips? Zo maak je ontwerpend werken en innoveren concreet.’