Na de formatie

Voor Christine Rommens, MT-lid Mestbeleid bij LVVN, en haar collega’s liggen er de komende jaren grote uitdagingen. ‘Het mestbeleid ligt al jaren onder een politiek en maatschappelijk vergrootglas. Ook een nieuwe bewindspersoon zal hier gelijk mee aan de slag moeten. We werken aan een actieprogramma waarmee we de balans tussen het gebruik van meststoffen en de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater willen verbeteren. Een ander belangrijk traject is de toelating van kunstmestvervangers uit dierlijke mest (RENURE). Daarvoor geldt nu alleen nog dezelfde wet- en regelgeving als voor dierlijke mest, wat de mogelijkheden voor grootschalige toepassing beperkt. Binnen het mestdossier willen we graag een omslag maken naar doelsturing: realistische, haalbare doelen op bedrijfsniveau, waarbij agrariërs de ruimte krijgen om zelf invulling te geven aan deze doelen. Daar is in de maatschappij en politiek brede steun voor. Het Nederlandse mestbeleid kent veel gedetailleerde regels waar agrariërs al jarenlang over klagen. Maar voor concrete oplossingen zijn politieke keuzes nodig.’

Stabiliteit en rust

Ook Natalie Speet hoopt na de formatie op politieke daadkracht. Als directeur Financieel Economische Zaken heeft ze binnen AenM een belangrijke adviesrol richting de bewindspersonen, van begroting tot verantwoording. ‘Het vorige kabinet heeft natuurlijk een begroting voor asiel en migratie opgesteld, maar vanaf 2027 loopt het budgettair kader terug. Dat brengt veel onzekerheid met zich mee. Bijvoorbeeld voor de IND en het COA – organisaties die snakken naar stabiliteit en rust in de keten. Ook omdat er grote stelselwijzigingen aankomen, zoals de implementatie van het Migratiepact. We brengen oplossingen voor meer rust en stabiliteit in de keten al tijdens de formatie onder de aandacht en zullen dat ook daarna blijven doen, voor een stabiel opvanglandschap.’

Aan de slag vanaf dag nul

Mestbeleid, financiering van de asiel- en migratieketen: het zijn niet alleen complexe, maar ook urgente opgaven. Het is volgens Christine en Natalie straks dan ook zaak om met de nieuwe bewindspersonen direct koers te bepalen. ‘In die samenwerking is het aan ons als ambtenaren om de opgave en bijbehorende risico’s meteen te schetsen’, aldus Christine. ‘Dan hebben de bewindspersonen iets om op terug te grijpen wanneer ze in aanraking komen met casuïstiek. Want ook in de beginfase is dat onvermijdelijk.’ Een ander belangrijk onderdeel is het krachtenveld, legt Christine uit. ‘We staan in het centrum van de belangstelling, binnen en buiten Den Haag. Hoe kijken al die partijen naar ons dossier? Ook dat geven we vanaf de start mee aan de nieuwe bewindspersoon. Met daarbij de mogelijke consequenties van politieke keuzes. Feitelijk en zorgvuldig, zoals het hoort.’

Natalie streeft ernaar om vanaf dag nul aan de slag te gaan. ‘Nog voordat de bewindspersonen officieel in functie zijn, schakelen we over de financiële uitgangspunten van het nieuwe kabinet. Om advies te kunnen geven over wat verstandig is met betrekking tot onze opgave.’ Bij de vorige kabinetswisseling koos Natalie in een vergelijkbare functie al voor die aanpak, destijds namens JenV. ‘Ik leerde toen hoe belangrijk het is om snel het vertrouwen te winnen. De bewindspersonen zijn mogelijk nieuw bij het departement en moeten hun weg vinden: wie is nu waarvan en wat betekent dat voor mijn rol? Onze directie is er voor hen met goed, kundig advies. Vanuit dat vertrouwen kunnen we vervolgens ook makkelijker het gesprek voeren over de politieke weging van die adviezen.’

Vertrouwensband

Ook voor Christine is het werken aan onderling vertrouwen straks een belangrijk speerpunt. ‘Een nieuwe samenwerking begint meestal vrij zakelijk, simpelweg omdat er vaak meteen veel moet gebeuren. Gaandeweg leer je elkaar beter kennen en bouw je een vertrouwensband op. Die heb je nodig als gesprekken spannend worden. Dat is nu eenmaal het gevolg van onze ambtelijke adviezen, die soms beladen feiten en voorstellen bevatten. Maar ook die moet je benoemen. Dat is ons vakmanschap.’

Bestuurlijke en maatschappelijke ­gevolgen

Christine en Natalie kijken ernaar uit om alle zeilen bij te zetten. Gebrek aan vooruitgang kan flinke gevolgen hebben, zo leggen ze uit. ‘Het mestbeleid is niet alleen gebaseerd op nationale keuzes, ook de Europese Commissie wil dat Nederland stappen zet om de waterkwaliteit te verbeteren’, aldus Christine. ‘En dan zijn er natuurlijk nog de maatschappelijke gevolgen. Agrariërs willen graag blijven ondernemen, maar bovenal willen ze duidelijkheid over wat (milieu)doelen voor hen betekenen. Juist dat maakt deze opgave zo complex. Aan ons de taak om bewindspersonen te adviseren vanuit algemeen belang en daarbij alle belangen zorgvuldig in beeld te brengen.’

Volgens Natalie dreigen er ook bestuurlijke en maatschappelijke gevolgen als politieke daadkracht op het asiel- en migratiedossier uitblijft. ‘In onze samenleving staat het draagvlak voor asielzoekers onder druk, en lokale overheden bevinden zich in de vuurlinie. Bij stilstand komen we in een vicieuze cirkel terecht: een te langzame doorstroom van statushouders naar een eigen woning betekent meer druk op de opvanglocaties en meer persoonlijk leed. Dat maakt de opgave alleen maar groter – ook financieel. Daarnaast treedt in juni het EU-migratiepact in werking. Daar moeten we onze wet- en regelgeving én de uitvoering op voorbereiden.’ In dat urgente, complexe speelveld blijft het voor Natalie essentieel om de politieke context te kennen. ‘Hoe kan een bewindspersoon verder met onze adviezen, zowel binnen de eigen partij als in de coalitie? Het is belangrijk om je daarvan bewust te zijn.’