‘Wacht niet af, steek je hand op’

In de Opdrachtbrief Slagvaardige Overheid van afgelopen maart formuleerde het kabinet een helder doel: een betrouwbare en eenvoudige overheid, die dichter bij mensen staat en bovenal meer levert. Inmiddels is Bart Snels als kwartiermaker Slagvaardige Overheid aangesteld om deze beweging te stimuleren en te sturen. Vanuit het SGO en de ontwikkeling naar één Bestuursraad Rijk zijn twee secretarissen-generaal het eerste aanspreekpunt voor de ambtelijke taskforce Slagvaardige Overheid: Vincent Roozen (BZK) en Bas van den Dungen (Financiën). Bas stelt voorop dat trots en positiviteit het vertrekpunt vormen. ‘Maar we moeten het probleemoplossend vermogen van de Rijksoverheid vergroten.’ 

Projecten harmoniseren

‘De taskforce biedt de uitgelezen kans om met elkaar op zoek te gaan naar de onderliggende patronen die een slagvaardigere overheid in de weg zitten’, aldus Vincent. ‘Een van die patronen is dat denken vanuit het departementale belang niet vanzelfsprekend leidt tot de meest effectieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Om die vraagstukken beter te kunnen aanpakken, zullen we als Rijksoverheid meer interdepartementaal moeten samenwerken.’

Bart vult aan: ‘We hebben als Rijksoverheid veel te doen om onze wetgeving en stelsels eenvoudiger te maken, zodat burgers en bedrijven ons beter weten te vinden én zodat we resultaatgerichter kunnen werken. Tegelijkertijd gebeurt er ook al veel goeds. Onder andere het Netwerk Publieke Dienstverleners stapt nu naar voren en deelt bestaande, concrete projecten voor bijvoorbeeld vereenvoudiging. Door de oprichting van de taskforce hebben we de mogelijkheid om al die projecten te harmoniseren, effectiever te maken en breder in te zetten. Want uiteindelijk is de beweging naar een slagvaardige overheid van ons allemaal.’

Werken vanuit vertrouwen

De taskforce Slagvaardige Overheid stelt vier actielijnen centraal: versterking van de interdepartementale samenwerking, een efficiëntere en meer uniforme bedrijfsvoering, vereenvoudiging van wet- en regelgeving en verbetering van de (digitale) dienstverlening. Bart wil al die thema’s snel concreet maken. ‘Als een portfolio van projecten, waarbij het belang voor burgers en bedrijven leidend is. Hier hebben we niet alleen de bestaande initiatieven binnen de Rijksoverheid voor nodig, maar ook nieuwe ideeën van medeoverheden en maatschappelijke organisaties. Daarin zullen we balans moeten vinden tussen monitoring en snelheid. Door van begin tot eind meer vanuit vertrouwen te werken en af en toe ook eens wat risico te nemen. Oftewel: ga aan de slag en leer onderweg.’

Dat laatste betekent volgens Bas onder andere dat elke verandering niet eerst van begin tot eind moet worden uitgedacht. ‘Aan tafel is de boodschap van ons drieën helder: we gaan al doende veranderen, ook al betekent het dat er bijvoorbeeld nog geen governance is voor een project. Daar zullen we strak aan moeten vasthouden. We moeten alle partijen meenemen in het verhaal dat we een groter belang hebben te dienen. Het oplossen van de opgaven is het belangrijkste.’

Efficiënter en effectiever

Bas neemt de bedrijfsvoering, een van de vier hoofdlijnen binnen de taskforce, als voorbeeld. ‘We hebben als Rijksoverheid vijf of zes verschillende documentmanagementsystemen, terwijl we allemaal dezelfde processen volgen. Die systemen sluiten niet goed op elkaar aan en als ambtenaren voor een ander ministerie gaan werken, moeten ze zich een nieuw systeem eigenmaken. Dat kan efficiënter en effectiever. Maar welk systeem kiezen we dan? Het eigenbelang zit ons bij dit soort vereenvoudigingen in de weg. Nu is het moment om zulke patronen te doorbreken en te zeggen: deze uitkomst is voor mijn departement misschien niet de meest ideale, maar voor de overheid als geheel wel. Het is tijd voor versnelling.’

Talentprogramma’s benutten

Als kwartiermaker brengt Bart ook zijn eigen perspectief en ideeën in. ‘Kunnen we bijvoorbeeld niet veel meer halen uit onze talentprogramma’s, door beginnende ambtenaren én kandidaten voor leidinggevende functies daarin een concrete opdracht mee te geven in het kader van de slagvaardige overheid? In een multidisciplinair projectteam zouden zij de overheid dan snel leren kennen en met een nog frisse blik voorstellen kunnen doen voor wetswijzigingen. Dan worden we de lerende overheid die we nodig hebben om vooruitgang te boeken.’

Een opdracht voor iedereen

Vincent neemt zijn ervaringen uit Rotterdam mee: ‘Net als gemeenten kennen we verschillende domeinen en organisatieonderdelen, maar uiteindelijk bestuur je één organisatie. Dat vraagt telkens om een afweging tussen het eigen belang en het bredere maatschappelijke belang.’

Bas sluit af met een oproep aan (top)ambtenaren. Ook zij kunnen allemaal een bijdrage leveren aan de taskforce. ‘Stel de vraag aan je secretaris- of directeur-generaal: wat kan ík doen om deze beweging verder te brengen? Als we een slagvaardige overheid willen zijn en blijven, zullen we in de eerste plaats naar onszelf moeten kijken. Wacht niet af, steek je hand op.’