De kracht van reflectie

Françoise van den Ham, afdelingshoofd Generieke Dienstverlening bij de Belastingdienst, heeft een heel divers takenpakket. Ze is onder andere afdelingshoofd bij het Data Center, verantwoordelijk voor de Servicedesk van Belastingdienst én is betrokken bij de reorganisatie van de informatievoorzieningstak. ‘Daarin is leiderschap delen voor mij heel belangrijk. De teammanagers moeten richting geven aan veranderingen zoals een reorganisatie en tegelijkertijd de operatie draaiende houden. Ze voelen zich daar enorm verantwoordelijk voor, maar dat verantwoordelijkheidsgevoel brengt ook een bepaalde druk met zich mee. Die druk moet ik op tijd signaleren.’

Als leidinggevende is Françoise zich bewust van haar eigen intenties en perspectief. ‘Wat vind ik belangrijk en wat wil ik bereiken? Over die vragen denk ik veel na. En ik laat ze elke maand terugkomen in onze bila’s, in de vorm van een top drie. Iedereen kijkt weer met een andere bril naar de prioriteiten.’ Françoise benut de verschillende perspectieven binnen haar afdelingen zoveel mogelijk. ‘In ons Oploscafé dragen teammanagers hun leiderschapsdilemma’s aan. Vervolgens krijgen anderen de ruimte om hun perspectief en ervaringen in te brengen. Ondanks dat zij verschillende teams leiden, zorgen die gesprekken toch altijd voor bruikbare inzichten.

Oordeel uitstellen

Als directeur Personeel & Organisatie bij JenV heeft ook Klaske de Jonge meerdere ‘petten’ op. Ze is eindverantwoordelijk voor de HR-dienstverlening op het beleidsdepartement en voor het algemene HR-beleid van het gehele ministerie – inclusief uitvoeringsorganisaties zoals de DJI. Klaske gaat de afgelopen jaren steeds bewuster om met ‘de persoonlijk bril’ die ze zelf automatisch opzet, bijvoorbeeld bij strategische overleggen. ‘Ik stel mezelf dan vragen als: waarom vind ik dit nu eigenlijk? Waarom wil ik dit zo graag en welke waarden liggen daaronder? Je moet altijd rekening houden met je eigen persoonlijkheid. Zelf ben ik resultaatgericht en rationeel, en ook direct. Daardoor kunnen anderen het lastig vinden om hun perspectief te delen. Dat mogelijke gevolg van mijn directheid was vroeger een blinde vlek voor me. Ik probeer mijn oordeel nu langer uit te stellen en let in een discussie op mijn lichaamstaal, zodat mensen meer de ruimte voelen om zich uit te spreken.’

Bewust van je eigen denkbeeld

Tijdens het ABD Zomerprogramma volgde Klaske de cursus Even tussen mij en mij. Een van de speerpunten van die cursus: door je eigen denkpatronen en aannames te doorgronden, maak je uiteindelijk meer impact. Klaske: ‘De opzet van de cursus sprak me aan: verhelderen, verstevigen en vernieuwen. Het model daaronder biedt handvatten om jezelf kritisch te analyseren: heb ik scherp waar de discussie over gaat, toets ik mijn eigen redenering voldoende en met welke bril zit ik aan tafel? We gaan nu kijken of we dit model ook intern gaan gebruiken voor onze leiderschaps­ontwikkeling.’ Een ander belangrijk inzicht dat Klaske tijdens Even tussen mij en mij opdeed, ging over paradigma’s. ‘Zelf heb ik vaak de neiging om een economisch of ­politiek paradigma te gebruiken. De cursus heeft me daar extra bewust van gemaakt. Het risico is dat je door alle brillen aan tafel geen discussie over de essentie krijgt. Je zal die verschillende inzichten dus moeten benoemen om samen verder te komen.’

Voorbij dat ene recept

Ook Françoise werkte tijdens het ABD Zomerprogramma aan haar leiderschapsontwikkeling. Ze koos voor de cursus Tussen eenvoud en meervoud. Deze nodigde deelnemers uit om voorbij het idee van één recept te kijken en te reflecteren op hun eigen rol, invloed en maatschappelijke meerwaarde. Françoise gebruikt de inzichten nu om haar collega’s mee te nemen in de veranderingen binnen haar ­afdeling. ‘Als je een grote verandering wil uitleggen, zal je de boodschap op diverse manieren moeten vertellen. Alleen dan zullen de verschillende teams met hun verschillende rollen snappen wat de verandering voor hen betekent.’ Tijdens de cursus die Françoise volgde, werd dit omschreven als ‘van intentie naar perceptie’. Ze vult aan: ‘Dat iedereen een ander beeld heeft bij een verandering, is in de basis ook iets positiefs. Dat verbreedt namelijk je blik. Daarom let ik in de gesprekken met teammanagers nu extra op hun intentie en perceptie, en op die van mezelf. Hoe meer we de diversiteit aan brillen benutten, hoe meer impact we kunnen maken.’