‘Te midden van negatieve aandacht gaat het om oog houden voor je mensen’

Hoe houd je in turbulente tijden oog voor zowel de koers van je organisatie als voor je medewerkers? Die vraag staat centraal tijdens het DGABD-werkbezoek Te gast bij PI Nieuwersluis dat op 12 december 2026 opnieuw plaatsvindt. Deelnemer Willem Pieter van der Meer (Belastingdienst) ging je voor en deelt zijn ervaringen. ‘Door rust en ruimte voor jezelf te creëren, wordt sturing vanzelf minder complex.’

In 2023 kwam de vrouwengevangenis in het Utrechtse Nieuwersluis in het middelpunt van de belangstelling te staan. Uit een rapport van de Inspectie JenV bleek dat dat er in de penitentiaire inrichting (PI) onder meer sprake was van seksueel grensoverschrijdend gedrag, discriminatie en relaties tussen gedetineerden en medewerkers. Meerdere rapporten concludeerden dat de misstanden vroegen om structureel herstel en een cultuurverandering.

Door rust en ruimte voor jezelf te creëren, wordt sturing vanzelf minder complex

Tijdens het DGABD-werkbezoek Te gast bij PI Nieuwersluis stelt de gevangenis haar deuren open. Wat is daar inmiddels veranderd op het gebied van openheid, verantwoordelijkheid en vertrouwen? En hoe wist vestigingsdirecteur Francesca Salamone destijds koers te houden in de (media)storm? Willem Pieter, regiodirecteur MKB Groningen/Emmen bij de Belastingdienst, was direct geïnteresseerd toen hij de aankondiging van de cursus zag. ‘Ook wij komen als organisatie zo nu en dan negatief in het nieuws, zij het op andere onderwerpen. Ik was benieuwd naar de manier waarop andere leidinggevenden daarmee omgaan, wat ze doen om een situatie te verbeteren en wat dit vraagt van hun moreel kompas.’

Oordeel uitstellen

Ter voorbereiding op het bezoek aan de PI ontving Willem Pieter onder meer het rapport van de Inspectie JenV en de link naar de NPO-serie Dubbel Gestraft. ‘Achteraf realiseerde ik me dat ik daardoor “geframed” naar Nieuwersluis ging. Soms ontbreekt bij feiten een bepaalde context, waardoor een situatie genuanceerder is dan gebracht. Dat was voor mij direct een mooi moment van reflectie: blijf altijd onderzoekend in je vraagstelling en waarheidsvinding, zeker als het gaat over onderwerpen waarvan je nog weinig weet. Stel je oordeel uit, blijf zorgvuldig doorvragen en doe dat met oprechte betrokkenheid.’

Langetermijndenken

Vestigingsdirecteur Francesca vertelde tijdens de presentatie en rondleiding wat haar directie met de aanbevelingen uit de rapporten heeft gedaan. ‘Een van de maatregelen om de situatie in de PI te verbeteren, was het aanstellen van een onafhankelijk vertrouwenspersoon’, aldus Willem Pieter. ‘Francesca legde uit dat sociale veiligheid continu aandacht vraagt. Dat herkende ik. Ook binnen de Belastingdienst kunnen collega’s altijd terecht bij een vertrouwenspersoon. Het is belangrijk dat zij hun weg weten te vinden als ze iets te bespreken hebben of zich niet gehoord voelen.’

Willem Pieter vindt de oprichting van het netwerk door de PI een mooi voorbeeld van langetermijndenken. ‘De directie had ook kunnen zeggen: we lossen de individuele casussen op en gaan weer over tot de orde van de dag. Maar het directieteam koos bewust voor een extra stap. Die zorgvuldigheid zag ik ook terug in de manier waarop de PI werkt aan resocialisatie van de gedetineerden. Met doordachte programma’s en begeleiding werken ze aan ieders terugkeer naar de maatschappij.’

Creëer rust en ruimte

Naast Willem Pieter waren er leidinggevenden van onder andere de Douane, het KNMI, de Dienst Toeslagen en EZK aanwezig bij het werkbezoek. ‘Dankzij die diversiteit bleven we automatisch weg van de vakinhoud van onze eigen organisaties. De onderlinge gesprekken gingen meer over de waarden daarachter: integriteit, verantwoordelijkheid nemen, koers houden.’ Dankzij die gesprekken beseft Willem Pieter hoe belangrijk het is om ook in tijden van (negatieve) publiciteit de focus te houden op wat je als leidinggevende hebt te doen. ‘In het geval van Francesca was het belangrijk om te midden van al die aandacht te blijven kijken naar wat de medewerkers en gedetineerden nodig hadden. Door die rust en ruimte voor jezelf te creëren, wordt sturing vanzelf minder complex.’

Oplossen én voorkomen

Willem Pieter deelde zijn ervaringen na afloop met zijn eigen directieteam. ‘Een mooie conclusie was dat we bij individuele casussen op het gebied van sociale veiligheid ook moeten blijven kijken naar hoe we het proces kunnen verbeteren. Zodat we casussen niet alleen oplossen, maar ook helpen voorkomen. Dat is ook hoe de PI het nu aanpakt, met nieuwe procedures en kaders die specifiek voor vrouwengevangenissen gelden.’

Integriteit en sociale veiligheid krijgen in Willem Pieters regio veel aandacht, mede omdat een kwart van het medewerkersbestand de afgelopen jaren veranderde door in- en uitstroom. ‘We stimuleren nieuwe collega’s om hun eigen waarden en creativiteit in te brengen, juist ook als ze van buiten de organisatie komen. Met medewerkersonderzoeken monitoren we hoe we scoren op die veilige werkomgeving. Bezoeken zoals die aan de PI helpen me een spiegel blijven voorhouden: voer ik met mijn collega’s nog het goede gesprek over sociale veiligheid? Het was, met dank aan iedereen van de PI, een waardevolle dag.’

Ben je topambtenaar of senior leidinggevende en heb je interesse in een vergelijkbaar werkbezoek bij PI Nieuwersluis? Op 4 december 2026 vindt deze leeractiviteit opnieuw plaats. Meld je aan.